Chơi tượng gốm sứ cổ

  Tượng cổ bằng gốm sứ, đối với dân sưu tập lúc nào cũng có sức hấp dẫn. Nét tạo tác của người xưa thể hiện trên khuôn mặt tượng cổ luôn sinh động, có thần thái. Trang phục trên tượng cổ là minh chứng cho cách phục trang thời những món đồ được làm ra, và cả tỉ lệ thân người thời đại đó .Trong tượng cổ, tượng mang hình người hấp dẫn nhất, mới đến tượng con vật và đồ trưng bày như choé, bình , đĩa…Theo ý nghĩa đó, hoạ tiết trên đồ sứ cổ được đánh giá cao nhất là cảnh sinh hoạt của con người.

Chính vì những giá trị đó, dường như tượng cổ luôn là thứ quý hiếm trong các bộ sưu tập tư nhân, được săn lùng nhiều. Trong các sách có ảnh về bộ sưu tập tư nhân của thành phố Hồ Chí Minh, Nam Định hay Phú Thọ vừa xuất bản, tượng người, đặc biệt bằng gốm sứ chiếm số lượng rất ít, một số không già tuổi, thường là tượng ba ông Phước , Lộc , Thọ, Phật Di Lặc quen thuộc.

Thăm một nhà sưu tập tư nhân ở Tân Bình (*), chúng tôi đuợc dịp ngắm một số tượng người và cả thú trong nhóm đồ vớt ở biển Cà Mau, được xác định là đồ gốm sứ sản xuất thời Ung Chính nhà Thanh (1723-1735). Dù có thấy trước hình ảnh nhóm đồ này trong quyển Tàu Cổ Cà Mau (Sở VHTT Cà Mau- Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam ) chúng tôi bị cuốn hút bởi một tượng hài nhị bằng sứ trắng, mang áo màu hoa lam trước bụng, lớp men màu vẽ trên tượng nay không còn sau gần ba trăm năm dưới biển. So với các tượng hài nhi cao khoảng 8, 5 cm trong sách trên, tượng này cao hơn hẳn ( 11,5 cm) dáng ngồi cũng khác, hai tay giơ cao hơn. Đặc biệt, dưới vạt áo của cậu hài nhi này lòi cả “chim” trông thật ngộ nghĩnh và sinh động. Ngoài ra, các tượng khác như tượng chó, kỳ lân, người cưỡi ngưa bằng gốm men màu cũng thật đẹp dù kích thước nhỏ nhắn. Nhóm tượng Cà Mau này chắc chắn không đa dạng như hiện vật của bảo tàng Cà Mau nhưng người sở hữu có thể tự hào về chúng vì có đồ “độc”.

Nhóm tượng thứ hai, được chủ nhân xác định nằm trong nhóm đồ gốm chìm dưới biển Bình Thuận được trục vớt, niên đại xác định là thời Minh Vạn Lịch( 1573-1620). Thông tin trên báo chí cho thấy hầu hết là bát đĩa chậu.v.v…nhưng tượng rất hiếm, nếu có có lẽ không phải là đồ mang đi bán mà là tượng thờ hoặc trang trí của thuỷ thủ đoàn. Xem xét thấy các tượng đa số bằng gốm.Có vài tượng có dấu vết đầu tượng được làm rời rồi mới gắn vào thân. Dáng tượng mềm mại, tỉ lệ cân đối, nét mặt rất có thần. Ta thấy có tượng Lý Thiết Quài trong Bát Tĩên, Thọ tinh, người mặc trang phục, mũ mão quan lại nhà Minh. Đặc biệt tượng người đàn ông đội mão đứng có đôi mắt liếc ngang ra vẻ ngờ vực hay đang biện giải điều gì đó rất sống động như người thật

Hiện ở thành phố Hồ Chí Minh có người giữ tượng gốm cổ Chu Đậu thế kỷ 15, tượng gốm Cây Mai thế kỷ 19, tượng sứ cổ phương Tây thế kỷ 18 – 19 và có nhiều món rất đẹp. Nhưng vì nhiều lý do, các bộ sưu tập này vẫn chỉ được thưởng lãm trong nội bộ bạn bè và giới chơi cổ ngoạn, đó là điều đáng tiếc cho người yêu thích thưởng ngoạn mỹ thuật và gốm sứ cổ !

Phạm Công Luận